Doorzettersprogramma voor kinderen met een handicap

93496506.jpg

Voor kinderen met een handicap is bewegen minder vanzelfsprekend en is er meer kans op overgewicht. Omdat bestaande afvalprogramma’s vaak niet toegankelijk zijn voor deze groep, ontwikkelde Heliomare iets nieuws.

Heliomare in Wijk aan Zee biedt revalidatie en speciaal onderwijs aan kinderen met lichamelijke en soms ook verstandelijke beperkingen. Steeds vaker kampen zij met overgewicht. Ouders, leerkrachten en leerlingen vragen ook vaker bij behandelaars om advies of hulp bij het afvallen. Landelijk worden hiervoor allerlei begeleidingsprogramma’s aangeboden, maar helaas blijkt een handicap regelmatig een reden om een kind niet toe te laten. Daarnaast is de toegankelijkheid en toerusting van sportgelegenheden voor deze groep vaak onvoldoende. Daarom ontwikkelde Heliomare Revalidatie in 2006 het Doorzettersprogramma, speciaal voor kinderen met een handicap en overgewicht. Sinds de start hebben 72 kinderen en jongeren het programma gevolgd. Zij hadden verschillende diagnoses – zoals cerebrale parese of een neuromusculaire aandoening – en verschillende ontwikkelingsniveaus.

Bewegen en eten
Het Doorzettersprogramma wordt begeleid door een team dat bestaat uit een revalidatiearts, diëtist, psycholoog of orthopedagoog, fysiotherapeut en bewegingsagoog. Het programma wordt aangeboden als cursus van één jaar. De diëtist en psycholoog begeleiden maandelijkse groepsbijeenkomsten, waar de cursisten informatie krijgen over voeding en een gezonde leefstijl, en waar ze praten over de bijbehorende emoties. De diëtist evalueert het eetpatroon van de kinderen en geeft individuele voedingsadviezen. Dit gebeurt op basis van het intakegesprek en een ingevuld eet-/beweegdagboek. Zo nodig wordt maatschappelijk werk ingezet. Vier keer per week doen de cursisten mee aan bewegingsactiviteiten: in groepsverband doen ze bijvoorbeeld aan handbiken of sport en spel, en individueel krijgen ze fysiotherapie. Kinderen en ouders krijgen van de fysiotherapeut en bewegingsagoog advies over bewegen. Geadviseerd kan worden om een kind te laten doorstromen naar een sportclub, maar het kan ook gaan om instructies over meer bewegen in het dagelijks leven, bijvoorbeeld door meer te wandelen of huishoudelijke taken te doen. Activiteiten sluiten zoveel mogelijk aan bij de individuele behandeling die een kind krijgt. Zo worden loopoefeningen sneller en langer gedaan, om tevens conditieopbouw en vetverbranding te stimuleren.

Werkboek en informatieavond
Cursisten gebruiken een werkboek, waarin naast algemene informatie over een gezonde leefstijl ook individuele informatie staat. Zij zijn zelf verantwoordelijk voor het lezen en toepassen van die informatie, en schrijven afspraken op die ze maken over eten en bewegen. Doordat in het werkboek ook informatie wordt bijgehouden over metingen, beweegmomenten en reacties daarop, is het boek een goed middel in de communicatie met behandelaars, leerkrachten en ouders. De ouders worden ook uitgenodigd voor een informatieavond, waar onder meer wordt gesproken over light-producten, gezonde alternatieven voor tussendoortjes, meer bewegen zonder sportclub en de ouder als rolmodel. Er wordt ook ruimte gegeven voor het onderling uitwisselen van ervaringen. Als ouders dit willen, worden er meer bijeenkomsten georganiseerd.

Resultaten
Deelnemers aan het Doorzettersprogramma willen graag dat hun lichaamsgewicht afneemt. Om dit doel op een gezonde manier te bereiken, is een blijvende verandering in leefstijl nodig. Dagelijks meer bewegen en bewust omgaan met eten moeten vaste gewoontes worden. Leefstijlverandering wordt, nog meer dan afname van gewicht, als doel van het programma gezien. Om na te gaan in hoeverre dit doel wordt bereikt, zijn in de loop der jaren BMI en fysieke conditie van de deelnemers in kaart gebracht. Kinderen en ouders vullen aan het eind van de cursus opnieuw het eet-/beweegdagboek in, en daarnaast een evaluatieformulier. Van de 72 kinderen en jongeren die hebben meegedaan aan het programma, blijkt bij 38 het BMI afgenomen te zijn. Verbetering in de conditie is geconstateerd bij 32 deelnemers; bij 22 deelnemers met een neuromusculaire aandoening of met een laag verstandelijk niveau kon dit niet betrouwbaar getest worden. Maar de belangrijkste uitkomst is toch wel dat uit de teruggekregen dagboeken en evaluatieformulieren naar voren komt dat de deelnemers bewuster zijn geworden van hun leefstijl, dat ze vaak zelfstandig verantwoorde keuzes maken rond eten en dat ze meer dagelijks bewegen, met plezier en zelfvertrouwen. Deze effecten worden bevestigd door leerkrachten en behandelaars. Er lijkt dus inderdaad vaak sprake te zijn van een leefstijlverandering. Op de effecten van het programma op de lange termijn is nog onvoldoende zicht; hier gaat het behandelteam aan werken.

Voortzetten
Op grond van de ervaringen is het Doorzettersprogramma de afgelopen jaren op verschillende punten bijgesteld. Zo krijgen ouders van kinderen met een laag verstandelijk niveau nu standaard begeleiding door een maatschappelijk werker en is er meer overleg met de leerkrachten. Uit de evaluaties blijkt dat de kinderen en jongeren de activiteiten in groepsverband als positief ervaren: ze blijven daardoor gemotiveerd en kunnen elkaar steunen. Ouders vinden de informatieavonden zeer zinvol. Vanwege de positieve ervaringen zet Heliomare het Doorzettersprogramma de komende jaren voort.

Liesbeth Bosma, kinderfysiotherapeut / teammanager Heliomare revalidatie
Sylwia Moszczynska-Cieplik, fysiotherapeut Heliomare revalidatie

Bron: Revalidatie Magazine (RM) nr. 4 2013


Tip

Een (chronisch) ziek kind wil niets liever dan deelnemen aan het maatschappelijke leven: naar school gaan en meedoen aan sport en spel. Een goed inspanningsvermogen is daarbij een onmisbare voorwaarde. Lees hierover meer in Inspanningsfysiologie bij kinderen.