Lector Bart Staal: ‘Een goede fysiotherapeut maakt zichzelf overbodig’

Tekst: Adri van Beelen | Beeld: Fotolia

Fysiotherapeut Bart Staal (45) is enkele maanden geleden benoemd als lector Musculoskeletale Revalidatie aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN). Hij is onder meer geïnteresseerd in de vraag waarom bepaalde behandelingen wel werken en andere niet. “Vaak spelen zogenaamde aspecifieke effecten een belangrijke rol”, zegt hij. “Zoals de relatie met de behandelaar, of het vertrouwen in de deskundigheid van de behandelaar. Daar wil ik meer onderzoek naar doen.”

Staal volgde zijn opleiding tot fysiotherapeut aan de Hogeschool West Brabant. Aan de VU studeerde hij bewegingswetenschappen en daarna epidemiologie. “Ik werd al gauw door de epidemiologie gegrepen”, vertelt hij. “Het sprak me meer aan dan sec bewegingswetenschappen. Al doe ik nog wel onderzoek op het gebied van bewegingswetenschappen. Verder ben ik senior onderzoeker bij IQ Healthcare, een wetenschappelijke afdeling van het Radboudumc die zich inzet voor kwaliteitsverbetering binnen de zorg.”

In 2003 promoveerde Staal op een onderzoek naar lage rugpijn en vervolgens was hij postdoc en universitair docent aan de Universiteit Maastricht. Hij werkt al een poosje niet echt meer in de praktijk. Maar hij heeft het wel allemaal meegemaakt, zoals de opmars van EBP in de jaren negentig. Heel zinvol, vindt hij, maar soms wordt het belang van EBP naar zijn mening wel wat overdreven. “Daarmee werd gesuggereerd dat alles wat niet evidence based is meteen ook helemaal geen zinvolle zorg zou zijn. Dat bestrijd ik. Er zijn veel zinvolle behandelingen die niet per se door wetenschappelijk onderzoek ondersteund worden. We moeten in de fysiotherapie niet het kind met het badwater weggooien, vind ik. Als iets niet goed onderzocht is, kan het ook niet evidence based zijn maar dat wil niet zeggen dat het niet werkt. Neem shockwavetherapie, dat is een vorm van therapie die in veel gevallen wel werkt en waar ook in toenemende mate evidence voorkomt.”

Toch wil Staal ook realistisch blijven. “Er is natuurlijk ook veel kwaliteitsverschil differentiatie in de fysiotherapie, en het natuurlijk herstel wil ook nog wel eens een handje helpen.”

Ziektelast

Dat Staals proefschrift over lage rugpijn ging was niet toevallig. “Het is een belangwekkend onderwerp”, zegt hij. “Lage rugpijn heeft wereldwijd immers de grootste ziektelast. Dat geldt voor alle musculoskeletale aandoeningen. Ze kunnen leiden tot een hoog ziekteverzuim en soms zelfs tot arbeidsongeschiktheid. Daar ligt een mooie taak voor de fysiotherapeut. Deze speelt een belangrijke rol bij de behandeling van patiënten met deze gezondheidsproblemen.”

Common factors

In de musculoskeletale revalidatie-fysiotherapie bestaan nog veel ongrijpbare klachten, aldus de kersverse lector. “Het doel is het verbeteren van de kwaliteit ervan”, zegt hij. “Dat is belangrijk, want nu is er nog veel onduidelijkheid. Een voorbeeld? Neem subacute lage rugpijn. Het is de vraag wat helpt. Oefentherapie? En moet dan iedere patiënt dezelfde therapie krijgen? Ik denk zelf van niet. Die therapie moet op de persoon zijn afgestemd. Personalised care oftewel stratified care. En daarbij is het een uitdaging jezelf als therapeut overbodig te maken. Een goede fysiotherapeut maakt zichzelf overbodig. En dat doet hij/zij door te coachen en zelfredzaamheid te stimuleren. Het is niet goed als een patiënt eindeloos moet terugkomen. De patiënt moet het op een gegeven moment zelf kunnen doen. Als je dat kunt bereiken als fysiotherapeut ben je in mijn ogen goed bezig. Maar los daarvan ben ik ervan overtuigd dat er in een behandeling meer meespeelt dan het beoogde werkingsmechanisme. Er bestaat ook nog zoiets als common factors. Zoals de relatie met de behandelaar. Therapics alliance is bijvoorbeeld een sterke voorspeller van de uitkomst. Zegt iemand de juiste dingen, is-ie geen botte hork? Grote kans dat de behandeling dan ook beter werkt. Daar wil ik graag meer onderzoek naar doen.”

Master

Bart Staal heeft een ideaal, hij zou graag zien dat de fysiotherapeut master-geschoold wordt. In zijn intreerede zei hij als volgt: ‘Als het hbo primair professionals opleidt, welke plaats moet het onderzoek dan precies hebben binnen de opleidingen? Dat is een vraag waar veel collega-docenten, fysiotherapeuten en misschien ook wel studenten mee worstelen. Laat ik met nadruk stellen dat we primair geen onderzoekers opleiden maar hulpverleners. Hulpverlenen is echter een vak dat niet zonder onderzoek kan. De toekomstige zorgprofessional en dus ook de fysiotherapeut op zowel bachelor-, als masterniveau dient opgeleid te worden in het kritisch reflecteren op en het op de juiste wijze toepassen van onderzoeksresultaten.’

Wearables

De toekomst van de fysiotherapie ziet er anders uit, weet ook Bart Staal. Hij voorziet een groter gebruik van smartphone-apps, wearables en e-health. “We kunnen daar niet omheen en zullen het ook moeten omarmen”, zegt hij. “Maar daarbij mogen we nooit de menselijke verhoudingen uit het oog verliezen. Technologie is ook niet álles.”

In zijn intreerede noemde hij ook de kansen die er zijn op het terrein van de substitutie van zorg. ‘Er is internationaal veel onderzoek gedaan naar fysiotherapeuten die taken van bijvoorbeeld orthopeden overnemen op het gebied van triagering, diagnostiek en casemanagement in de orthopedie. Zij konden het net zo goed als de orthopeden en waren vanzelfsprekend goed koper. In Canada worden deze rollen advanced physiotherapy practice genoemd en in Engeland extended scope fysiotherapie. In Engeland zijn er extended scope fysiotherapeuten die bijvoorbeeld injecties zetten en beeldvormende diagnostiek aanvragen en beoordelen. Zij hebben hiervoor een speciale opleiding genoten en inmiddels bestaan er ook dergelijke opleidingen in Nederland. In Nederland zijn er nog wettelijke beperkingen maar ik sluit niet uit dat dat gaat veranderen. De directe toegankelijkheid voor fysiotherapie is er immers ook gekomen. Als de fysiotherapeut de musculoskeletaal specialist van bijvoorbeeld de eerste lijn wil worden, zijn er voldoende kansen maar ook verantwoordelijkheden.

Lees ook het artikel Fysiotherapeut moet meer coachende rol vervullen.

      Portret Bart Staal_IMG_0658  De intreerede Therapeut op onderzoek – Toekomstbestendige musculoskeletale fysiotherapie en revalidatie van Bart Staal is hier te lezen.

Tip

Thema Musculoskeletaal

 Cover Onderzoek en behandeling van sportblessures van de schouder_9789036806176-157-3d_CropFASMCover Extremiteiten 9789036805919-157-3d_CropFASM  Cover Diagnostiek in de bekkenfysiotherapie Nierop 9789036802826-157-3d_CropFASM  Cover Dynamiek van het menselijk bindweefsel_9789036804523-157-3d_CropFASM   Cover onderzoek-en-behandeling-van-sportblessures-van-de-onderste-extremiteit_9789031391905-76_CropFASM  Cover-Onderzoek-en-behandeling-van-sportblessures-van-arm-en-hand-9789036807463-3D_CropFASM