Jeanine Verbunt over Graded exposure: ‘De angst voor pijn bij beweging wegnemen’

Senior bei Bewegungstherapie

Tekst: Adri van Beelen | Beeld: Fotolia

De inzichten rond exposure bij pijn bij bewegen zijn aan veranderingen onderhevig, stelt Jeanine Verbunt, hoogleraar revalidatiegeneeskunde aan de Universiteit Maastricht, revalidatiearts bij Adelante en een van de auteurs van het nieuwe boek Graded Exposure, een cognitief gedragsmatige aanpak van chronische pijn. ‘Moet je mensen met angst voor bepaalde bewegingen geleidelijk blootstellen aan de beweging of juist meteen? De opvattingen hierover veranderen onder meer onder invloed van wetenschappelijk onderzoek. Uiteindelijk is het belangrijk dát de patiënt eraan wordt blootgesteld.’

Op de afdeling Revalidatie van Adelante locatie Maastricht Universitair Medisch centrum+ is de exposurebehandeling verder ontwikkeld en toepasbaar gemaakt voor een brede groep mensen met chronische pijn. In het boek Graded Exposure wordt beschreven hoe therapeuten inzicht krijgen in de cognitieve gedragsmatige behandelstrategie bij langdurige pijnklachten aan het bewegingsapparaat waarbij de angst voor het bewegen verhoogd is. Iedere fysiotherapeut kent dit fenomeen en wordt regelmatig geconfronteerd met de vraag hoe hij de patiënt zo ver krijgt te bewegen als hij letterlijk door angst wordt ‘verlamd’.

Is het onvoldoende om alleen oog te hebben voor de somatische kant van het probleem?
Verbunt: ‘De somatische aanpak staat inderdaad niet op zichzelf. Het gaat er ook om inzicht te verkrijgen in het denken over pijn van de patiënt. Waarom heeft de patiënt angst voor een beweging? Wat zijn bijvoorbeeld gedachten over de oorzaak van de pijn? Wat kun je er als therapeut aan doen om de angst te reduceren zodat de patiënt beter kan functioneren. Het is ook best logisch dat een patiënt bang is voor pijn bij bewegen. Pijn in de acute fase is immers een signaal dat er schade is of schade kan optreden. Als de pijn dan langer duurt, is het soms voor mensen lastig pijn op een andere manier te zien en gewoon te gaan bewegen ondanks pijn.

‘Fysiek trainen is op zich van groot belang, maar we moeten ook kijken hoe de gedachten over het bewegen zijn, en hoe je die kunt beïnvloeden’

Soms krijgt iemand zelfs tegenstrijdige adviezen. De een zegt: je moet bewegen, de ander zegt: rust nemen. Hoe moeten we dat zien?
Verbunt: ‘Ja, dat komt inderdaad voor, en het is bij een aantal aandoeningen goed om in de beginfase rust te nemen. Maar daarna zal er toch snel bewogen moeten worden, soms zelfs om te voorkomen dat gewrichten letterlijk vast gaan zitten. Elke fysiotherapeut weet dat.’

Waar staat de term ‘graded exposure’ precies voor?
‘De term is afkomstig uit de psychiatrie en betekent letterlijk: in gradaties iemand aan iets blootstellen waar hij bang voor is. Het is een cognitieve gedragstherapie die bijvoorbeeld wordt gebruikt bij patiënten met een spinnenfobie. De patiënt wordt dan geleidelijk aan spinnen blootgesteld net zolang tot hij er niet meer bang voor is. De angst voor bewegen is vergelijkbaar. De patiënt wordt dus aan die beweging die hij vreest (omdat hij denkt dat die meer pijn of mogelijk letsel oplevert) blootgesteld.’

Hoe kunnen fysiotherapeuten deze methode implementeren?
‘De toepassing ervan vergt training en oefening. Bij de praktische uitvoering van cognitief-gedragstherapeutisch procedures komt dikwijls meer kijken dan in de handboeken staat beschreven. Daarnaast is het ook verstandig om goed te kijken naar het type patiënt bij wie je het wilt toepassen. Is er sprake van een complexe casus dan kun je de behandeling beter samen met een psycholoog doen. Er spelen immers psychologische aspecten mee. Het is belangrijk om te kijken naar de gedachten van de patiënt over de bewegingen. Op basis van een vragenlijst kan een therapeut bijvoorbeeld al een indruk krijgen over de mate van angst. Speelt angst echt een belemmerende rol, dan is het het mooiste als de fysiotherapeut samen met de psycholoog iemand in de eerste lijn behandelt. En de patiënt moet er dan van overtuigd raken dat de pijnlijke bewegingen geen schade aanrichten. Complexere casussen zijn het best af in de tweede of derde lijn, waar de fysiotherapeut al in een team samenwerkt met onder andere revalidatiearts en psycholoog.’

Wat is uiteindelijk het belang van deze methode?
‘Het is een belangrijke therapie omdat er in Nederland ruim twee miljoen mensen zijn met chronische pijnklachten. Neem alleen al de mensen met lage rugklachten. Er is veel verborgen leed en heel veel mensen worden daar door beperkt. De belangrijkste boodschap in het boek is dan ook: Fysiek trainen is op zich van groot belang, maar we moeten ook kijken hoe de gedachten over het bewegen zijn, en hoe je die kunt beïnvloeden.’

WitregelsJeanine Verbunt_Crop

Jeanine Verbunt, hoogleraar revalidatiegeneeskunde aan de Universiteit Maastricht, revalidatiearts bij Adelante en een van de auteurs van het nieuwe boek Graded Exposure, een cognitief gedragsmatige aanpak van chronische pijn


Tip

Graded exposure, een cognitief gedragsmatige aanpak van chronische pijn

978-90-368-1105-7_Cover_1.indd

Auteurs: prof. dr. J.A. Verbunt en prof. dr. R.J.E.M. Smeets
Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum, ISBN 9789036811057

Ga voor meer informatie en om het boek te bestellen naar Graded Exposure.